Rwanda - Nyamata, Murambi en Ntarama

Rwanda: Een opgepoetst pareltje

Landschap van RwandaTevreden slingert ons autootje onafgebroken door de aaneengesloten heuvels van Rwanda: ‘Het land van de duizend heuvels’. Ik heb ze niet geteld, maar ik geloof het direct. Het land is klein en met elf miljoen inwoners wordt bijna ieder stukje grond benut voor landbouw; de hellingen zijn volgeplakt met huisjes en vierkantjes vol mais, bananenbomen, koffieplantages en in de kleien dalen groeit rijst.

Onze Landcruiser komt oorspronkelijk uit Rwanda en het is dan ook bijzonder om hier rond te rijden. We doorkruisen niet alleen het mooie landschap, maar ontmoeten onderweg ook vele hartelijke mensen, die ons meer dan enthousiast begroeten. Er ligt geen afval op straat -en dat is uitzonderlijk in Afrika- , geen chaotische taferelen in het verkeer. Het land oogt vredig. “Wat een pareltje”, zucht ik. Maar dat is niet altijd zo geweest.

Remember, unite, renew

Een van de plekken waar in 1994 in Rwanda gemoord is.Deze parel verloor compleet zijn glans in 1994; het jaar waarin de genocide plaatsvond. In drie maanden tijd zijn één miljoen Tutsi’s en gematigde Hutu’s vermoord. Dat is nu exact twintig jaar geleden; wij zijn precies in deze periode in Rwanda.
Gedenkplaatsen hangen vol slingers van witte vlaggetjes, bloemstukken liggen op de massagraven. Wapperende spandoeken met de tekst: ‘remember, unite, renew’. Iedereen gedenkt in deze maanden de dierbaren die zijn omgekomen. Iedereen heeft er mee te maken gehad. Iedereen heeft een verhaal.

Stille getuigen

In de kerk van Nyamata Rwanda is indrukwekkend...De gids die ons rondleidt in de kerk van Nyamata geeft eerlijk toe; “Het went nooit” als ik hem er naar vraag. Als overlevende lijkt het me namelijk moeilijk om dagelijks geconfronteerd te worden met het gruwelijke verleden. Tranen staan in zijn ogen, dus ik durf niet verder te vragen. “Maar het verhaal moet verteld worden”, vervolgd hij zelf. “Ik heb psychische hulp gehad en nu gaat het beter”. Wat een toewijding.

Ik loop langs de kerkbanken, gevuld met kledingresten van de slachtoffers. Een omslagdoek, een kindershirtje… Tweeduizend mensen kwamen hier om. Het dak doorzeeft met kogelgaten. Het ooit hagelwitte kanselkleed is doordrenkt met bloed. Bovenop liggen enkele wapens en persoonlijke spulletjes uitgestald; kettingen, armbandjes, identificatiepasjes.

Via een trapje daal ik af in een van de massagraven. In het smalle gangetje klem mijn armen steviger tegen mijn lijf, bang om de stapels botten en rijen schedels per ongeluk aan te raken. Rillingen lopen over mijn rug; de schade aan de schedels toont hoe iemand om het leven is gekomen; een snee is het overduidelijke resultaat van een machete, een gat het gevolg van een knuppel, soms met spijkers eraan.

Heftige confrontatie

Rwanda, Murambi. Je word er stil van bij een bezoek...Later die week rijden we naar de gedenkplaats Murambi; het is een voormalige school. Niets kan me voorbereiden op wat ik hier ga zien. De gids neemt ons mee naar een vijftal klaslokalen, gevuld met intacte skeletten. De muffe lucht slaat meteen in mijn gezicht. Door de samenstelling van de grond en het grote aantal mensen wat in één graf werd gegooid -vijf graven voor vijftigduizend mensen, dus gemiddeld tienduizend per graf- is dit de enige plek in Rwanda waar de lichamen een soort van geconserveerd zijn gebleven.

Het is een gruwelijke aanblik; de meeste skeletten zijn geplet door het enorme gewicht van alle mensen die boven op elkaar lagen. Sommige schedels bevatten nog plukken haar, anderen nog kledingresten, huid en dergelijke. Ik kom niet verder dan de drempel, ik krijg het niet voor elkaar verder naar binnen te lopen. Ik zie zo genoeg, ik hoef er niet tussen te staan. Ik draai me om, stap naar buiten en snak naar adem. Achter me een ruimte vol mensen die op afschuwelijke wijze om het leven zijn gekomen, voor me zie ik de prachtige groene heuvels; een vredige omgeving. Het contrast kan niet groter. Nog vier kamers te gaan. Rwanda, Murambi. Een schoen verteld een verhaal.Het went niet. De gids wijst ons nog fijntjes op details die ik eigenlijk niet wil weten. Iemand met zijn mond nog helemaal open, schreeuwend; waarschijnlijk levend begraven. Een gescheurde maag, door al het gewicht. Een moeder, met haar baby nog in haar armen. De laatste kamer is gevuld met alleen maar kinderen. Eentje houdt zijn hand voor zijn gezicht. Dat treft me enorm. De gids vertelt het en ik wéét het maar al te goed; een klein kind denkt dat als hij zijn hand voor zijn gezicht houdt, dat niemand hem kan zien, omdat hij ook niets ziet. Kinderlijke onschuld, bruut afgeslacht. Ik moet hier weg.

Positief over de toekomst

Massabegraafplaatsen in Murambi.Onze gids Gaspard wijst op de nieuwe graven, waar de meeste mensen nu liggen. Er zit een luik in en hij legt uit; “Er worden in de heuvels nog steeds overblijfselen van mensen gevonden en daarom is het graf niet definitief gesloten. Een paar weken geleden zijn er nog zes lichamen bijgezet”. Hij is zelf een overlevende van de genocide. Hij woonde in de buurt van de kerk van Ntarama, die we al hebben bezocht. Zijn vader is voor zijn ogen doodgeschoten. Hij kon net op tijd wegkomen. “Ik snap niet hoe ik het heb overleefd, het is een wonder”, zegt hij zelf. Van de twaalf gezinsleden hebben alleen hij en een jonger broertje het overleefd.

De gids en slachtoffer in Murambi.Ik vraag hoe hij in staat is geweest zijn leven weer op de rails te zetten. “Door vooruit te kijken”, geeft hij aan. “Ik kan het verleden niet vergeten, maar ik kijk positief naar de toekomst. De mensen in ons land werken samen, bouwen samen aan een beter Rwanda. Dat is te danken aan onze huidige regering, die het voor elkaar heeft gekregen om een eenheid te creëren, net als destijds de regering het voor elkaar kreeg ons te verdelen. Ik heb een huis gebouwd op de restanten van het huis van mijn familie. Ik ben er nog! Nu woon ik daar met mijn eigen gezin”, vertelt hij trots en de tranen schieten in mijn ogen. Wat mooi. En moedig, om op de plek waar je zoveel herinneringen aan hebt een huis te bouwen en te werken aan een veilige toekomst met je eigen gezin.

Waar de mens toe in staat is

Hotel Rwanda.Met een drankje voor mijn neus kijk ik rond op het terras van Hotel Des Mille Collines; het hotel dat beter bekend staat als ‘Hotel Rwanda’ in de gelijknamige film. Het drukbezochte hotel ziet er voor een groot deel verzorgd en modern uit. Veel zakenmensen keurig in pak en wij in ons kloffie.
Er hangt een relaxte sfeer. Dat wordt nog eens versterkt tijdens het eten; er wordt gezellig gekletst en gelachen door zowel buitenlandse gasten als locals. Een live bandje ondersteunt met zijn easy listening songs de gemoedelijke sfeer. Zo kan Rwanda ook zijn. Twintig jaar na dato.

Rwanda's leven gaat gelukkig verder.Het toont aan dat Rwanda bouwt aan de toekomst. Het was waarschijnlijker geweest dat Rwanda was blijven hangen in verdeeldheid tot op het bot en dat het land verder was afgegleden. In plaats daarvan werken Tutsi’s en Hutu’s samen aan de ontwikkeling van het land. Het verleden is een voorbeeld voor de toekomst: dit mag nooit meer gebeuren. Het geeft aan in extremen waartoe een mens in staat is. Enerzijds kunnen vrienden, buren en zelfs familieleden zich tegen elkaar keren en elkaar afslachten. Het brute geweld, het sadisme, de martelmethodes gericht om mensen te laten lijden voor hun onvermijdelijke dood zijn echt vreselijk schokkend, stuitend en weerzinwekkend.

Anderzijds is men in staat om zich na de gruweldaden te verenigen en te werken aan een gemeenschappelijk doel: een solide toekomst voor Rwanda. Natuurlijk gaan daar heel wat jaren overheen, zijn mensen verhuisd omdat ze niet meer in hun oude buurt wilden wonen en is de pijn en het verdriet nog steeds zichtbaar. Maar men laat zich er niet meer door meeslepen, men toont ongelofelijke veerkracht en wilskracht. Rwanda heeft hierdoor een onuitwisbare indruk op ons gemaakt. De parel wordt vol overgave opgepoetst en gaat steeds overtuigender glanzen.

Benieuwd naar foto’s van Rwanda?

15 reacties op “Rwanda: Een opgepoetst pareltje

  1. Heb de film gezien . Goed dat jullie dit ook hebben bezocht en gedeeld. Niet normaal dat zoiets is gebeurd maar prachtig-machtig dat die mensen weer vooruit kunnen kijken. Heel veel lefs van mij en wens jullie weer veel reisplezier xxx

  2. Hallo lieve vrienden,

    Het is wel lang geleden dat we een bericht hebben gestuurd maar wij volgen jullie mooie verhalen nog steeds hoor. Jeetje… wat is dit indrukwekkend zeg, ik krijg er zelfs hier kippenvel van. Jullie zijn overigens wel al heeeeeeel lang weg van huis, het is bijna tijd om jullie nog een keertje op te komen zoeken. Nog steeds ben ik stinkend jaloers op alle avonturen die jullie met zijn tweeën beleven. Ik hoop dat er nog veel meer moois volgt al hoop ik heel stiekem ook wel weer een keertje heerlijk “live” met jullie te kunnen bijkletsen.

    Heel veel liefs, en nog veel plezier.

    xxx els

  3. Hallo Sonja en Jeroen,
    Rwanda, een diepe herinnering! Een afschuwelijke gebeurtenis, maar zo prachtig omschreven! Geweldig Sonja.

  4. Hey kanjers, zeggen wij vorige week nog op t werk tegen elkaar “tjonge die Sonja en Jeroen hebben de tijd en plezier van hun leven zeg met de wereldreis die zij samen beleven, om jaloers op te zijn”. ik neem mijn woorden terug. Deze beelden zou ik voor de rest van mijn leven op mijn netvlies hebben. Hartverscheurend en mensonterend. Wat een afgrijselijk verhaal en wat bijzonder mooi en aangrijpend geschreven. Top hoor Sonja. Hopelijk gaan jullie nu weer van heel veel moois genieten alhoewel je deze unieke aangrijpende ervaring ook absoluut niet had willen missen. Heel veel liefs en een dikke kus Lianne

  5. ….en toen liep er een traan over mijn wang…
    Wat een indrukwekkend verslag! En dan komt in mij op: let love rule.
    Knuffel, Anja

  6. Vreselijk dat je dit elkaar kan aandoen. Wat zit er een zwarte kant in mensen! Moest een beetje denken aan ons bezoek in Cambodja, waar het volk 40 jaar geleden door gruwelijkheden omgebracht zijn. Elke dag nog hebben de mensen er last van, maar maken er het bese van Dit is nog veel recenter. Knap dat mensen ook die wil blijven houden om vooruit te komen en steeds weer opkrabbelen. Hoe moeilijk ook. Laat dat een voorbeeld voor ons zijn. Liefs XXX

  7. Lieve Sonja en Jeroen, wat een heftig verhaal. Ik moet even slikken. Het zal veel indruk op jullie hebben gemaakt.
    Hopelijk gaan jullie nog veel mooie dingen zien.
    Kus van ons, hamari! Xxx

  8. Wat een indringend verhaal. Bijzonder hoe er door de mensen om is en wordt gegaan met het verleden en hoe dat een stimulans is geworden voor het heden en de toekomst. Dank voor het delen van deze ervaring.

  9. Ook ik ben stil van je verhaal, Sonja, en heb tranen in mijn ogen: van die vreselijke en afschuwelijke gebeurtenissen 20 jaar geleden en al die overblijfselen die daar nog aan herinneren, maar ook van de enorme kracht die de mensen tonen en de samenwerking die er nu tussen de Hutu’s en Tutsi’s plaatsvindt om er met z’n allen weer een leefbaar en mooi land van te maken! Zo jammer dat zoveel leed heeft moeten gebeuren om te komen waar men nu is. Dank voor je indrukwekkende verhaal. Ik wens jullie verder nog een hele goede reis door het prachtige Afrika; ik geniet altijd van jullie mooie verhalen. Veel dank. Ans

  10. Zo bijzonder, zo heftig maar ook zo’n mooi land.
    Sonja, je hebt het goed, liefdevol en mooi opgeschreven. Jan en ik waren er precies 10 jaar na de genocide en het land heeft op ons ook een diepe indruk gemaakt.
    De foto’s passen weer prima bij je verhaal.

    Dikke kus oet Nijverdal,

    Jan en Ada
    http://www.adarosman.nl

  11. Vreselijk wat daar gebeurd is en niet eens zo heel lang geleden. Maar fijn om te lezen dat het nu daar zo goed gaat en (hopelijk) blijft gaan. Dit soort musea moet uiteraard blijven bestaan om mensen te herdenken, om herhaling te voorkomen maar ik geloof niet dat ik naar binnen had kunnen gaan….

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *